Itali

Semenanjung Itali telah didiami manusia sejak zaman Paleolitik. Menjelang milenium pertama SM, kawasan ini dihuni oleh pelbagai masyarakat dengan bahasa dan kebudayaan yang berbeza, termasuk Etruska di bahagian tengah, Latin di Latium, serta masyarakat Oska, Samnit dan Umbria. Dari abad ke-8 SM, peneroka Yunani turut mendirikan kota-kota di Itali selatan dan Sicily, yang secara bersama dikenali sebagai Magna Graecia. Kebudayaan Yunani dan Etruska kemudiannya memberikan pengaruh penting terhadap perkembangan masyarakat Rom.^[18][19][20]

Kota Rom berkembang daripada sebuah petempatan di Latium menjadi pusat Republik Rom, yang secara beransur-ansur menguasai seluruh Semenanjung Itali dan kemudian sebahagian besar kawasan Mediterranean. Selepas tempoh peperangan saudara, Augustus mewujudkan sistem pemerintahan Prinsipat pada 27 SM, yang lazimnya dianggap sebagai permulaan Empayar Rom. Pada kemuncaknya pada abad ke-2 Masihi, empayar tersebut merangkumi wilayah luas di Eropah, Afrika Utara dan Asia Barat. Undang-undang Rom, bahasa Latin, sistem pentadbiran, kejuruteraan, kesusasteraan dan pemikiran politiknya memberikan pengaruh berkekalan terhadap perkembangan Eropah dan dunia Mediterranean.^[21][22]

Mulai abad ke-3, empayar mengalami ketidakstabilan politik, tekanan ketenteraan dan pembahagian pentadbiran yang semakin mendalam. Selepas pembahagian tetap antara bahagian barat dan timur pada 395, kuasa pusat di Barat terus merosot. Pemecatan maharaja Romulus Augustulus oleh Odoacer pada 476 secara tradisional menandakan berakhirnya Empayar Rom Barat, walaupun peristiwa itu merupakan sebahagian daripada peralihan politik dan sosial yang berlangsung selama beberapa abad. Empayar Rom Timur, yang kemudiannya dikenali sebagai Empayar Byzantine, terus bertahan sehingga 1453.^[23]

Selepas keruntuhan kuasa Rom di Barat, semenanjung ini diperintah secara berturut-turut oleh Kerajaan Ostrogoth, Empayar Byzantine, Kerajaan Lombard dan Empayar Caroling. Penaklukan dan persaingan antara kuasa-kuasa tersebut menghasilkan pembahagian politik yang berpanjangan. Negeri-Negeri Kepausan berkembang di bahagian tengah, manakala bahagian utara dipengaruhi oleh Empayar Rom Suci. Itali selatan dan Sicily pula diperintah pada masa berlainan oleh Byzantine, pemerintah Islam dan kemudian wangsa Norman, yang menyatukan sebahagian besar kawasan selatan di bawah Kerajaan Sicily.^[24]

Mulai abad ke-11, pertumbuhan penduduk, pertanian dan perdagangan menyumbang kepada kebangkitan kota-kota autonomi, khususnya di Itali utara dan tengah. Sebahagian daripadanya berkembang sebagai komun zaman pertengahan, sementara kota seperti Milan, Florence, Siena dan Bologna menjadi pusat perdagangan, perbankan, pengeluaran tekstil dan pendidikan. Republik maritim Amalfi, Pisa, Genoa dan Venice membina armada perdagangan dan rangkaian pelabuhan yang menghubungkan Eropah Barat dengan Empayar Byzantine, Afrika Utara dan rantau Levant.^[25][26]

Walaupun peperangan antara kota, pertikaian antara paus dengan maharaja dan persaingan antara wangsa bangsawan kerap berlaku, pemecahan politik tidak menghalang perkembangan ekonomi dan kebudayaan. Kekayaan kota-kota perdagangan, kewujudan istana penaung seni dan hubungan dengan dunia Mediterranean kemudiannya menyediakan keadaan bagi kemunculan Zaman Pembaharuan.

Zaman Pembaharuan bermula di Itali sekitar pertengahan abad ke-14 dan mencapai kemuncaknya pada abad ke-15 dan ke-16. Gerakan ini dicirikan oleh kebangkitan semula pengajian teks Yunani dan Latin, perkembangan humanisme Renaissance, serta pembaharuan dalam seni, seni bina, kesusasteraan, falsafah dan ilmu pengetahuan. Florence muncul sebagai salah satu pusat utamanya, disusuli oleh Rom, Venice, Milan dan beberapa istana wilayah lain.^[27][28]

Tokoh seperti Francesco Petrarca, Giovanni Boccaccio dan Niccolò Machiavelli memberikan sumbangan penting kepada kesusasteraan dan pemikiran politik. Dalam seni dan seni bina, Filippo Brunelleschi, Leonardo da Vinci, Michelangelo dan Raphael memperkenalkan pendekatan baharu terhadap perspektif, anatomi dan bentuk klasik. Pada penghujung tempoh ini dan awal zaman moden, karya Galileo Galilei turut memainkan peranan penting dalam perkembangan Revolusi Saintifik. Pengaruh pencapaian tersebut tersebar ke seluruh Eropah melalui hubungan perdagangan, kegiatan percetakan, perjalanan para cendekiawan dan penaungan istana.

Namun demikian, semenanjung Itali kekal terbahagi kepada banyak negara yang saling bersaing. Perang Itali antara 1494 dengan 1559 melibatkan Perancis, Sepanyol, Wangsa Habsburg dan beberapa negara Itali. Konflik itu menamatkan keseimbangan kuasa antara negara-negara semenanjung dan menjadikan Itali medan persaingan kuasa besar Eropah. Selepas Perdamaian Cateau-Cambrésis pada 1559, sebahagian besar Itali berada secara langsung atau tidak langsung di bawah pengaruh Habsburg Sepanyol. Pada abad ke-18, penguasaan beberapa wilayah beralih kepada Habsburg Austria dan cabang-cabang Wangsa Bourbon, sementara Venice, Negeri-Negeri Kepausan dan beberapa negeri lain mengekalkan pemerintahan tersendiri.^[29]

Tentera Revolusi Perancis yang dipimpin oleh Napoleon Bonaparte menyerang Itali pada 1796. Beberapa negara lama dibubarkan dan digantikan dengan republik yang bersekutu dengan Perancis, sebelum sebahagian semenanjung disusun semula sebagai Kerajaan Itali dan wilayah-wilayah Empayar Perancis. Pemerintahan Napoleon memperkenalkan pembaharuan perundangan dan pentadbiran, mengurangkan sebahagian keistimewaan feudal serta menyatukan pentadbiran beberapa wilayah yang sebelumnya terpisah.^[30]

Selepas kekalahan Napoleon, Kongres Vienna pada 1814–1815 memulihkan kebanyakan pemerintahan lama. Semenanjung itu sekali lagi dibahagikan antara Kerajaan Sardinia, Kerajaan Dua Sicily, Negeri-Negeri Kepausan, beberapa keharyapatihan dan Kerajaan Lombardia-Venetia yang dikuasai Austria. Walau bagaimanapun, pengalaman pemerintahan Napoleon dan penyebaran gagasan liberal serta nasionalis mendorong perkembangan gerakan Risorgimento.^[31]

Pemberontakan pada 1820-an, 1830-an dan 1848 gagal menghasilkan penyatuan, tetapi mengukuhkan gerakan nasionalis yang dikaitkan dengan tokoh seperti Giuseppe Mazzini. Pada dekad 1850-an, perdana menteri Sardinia-Piedmont, Camillo Benso di Cavour, menggunakan diplomasi dan peperangan untuk memperluas wilayah kerajaan di bawah Victor Emmanuel II. Kemenangan Sardinia dan Perancis terhadap Austria pada 1859 diikuti oleh penggabungan beberapa negeri Itali tengah melalui pungutan suara.

Pada 1860, Giuseppe Garibaldi dan pasukan sukarelawannya menakluki Kerajaan Dua Sicily dalam Ekspedisi Seribu, lalu menyerahkan wilayah tersebut kepada Victor Emmanuel II. Kerajaan Itali diisytiharkan melalui undang-undang pada 17 Mac 1861, dengan Victor Emmanuel II sebagai raja. Veneto digabungkan pada 1866, manakala tentera Itali menawan Rom pada September 1870 selepas pengunduran tentera Perancis yang melindungi Negeri-Negeri Kepausan. Turin menjadi ibu negara dari 1861 hingga 1865, diikuti Florence dari 1865 hingga 1871, sebelum Rom dijadikan ibu negara.^[32][33][34]

Negara baharu itu merupakan pemerintahan beraja berperlembagaan berdasarkan Statuto Albertino. Kuasa politik pada mulanya tertumpu dalam kalangan golongan liberal dan pemilik harta, dengan hak mengundi yang terhad sebelum diperluas secara beransur-ansur. Penyatuan pentadbiran, undang-undang dan pasaran nasional berjalan seiring dengan pembinaan landasan kereta api, pengembangan pendidikan dan perindustrian. Walau bagaimanapun, perbezaan ekonomi dan sosial antara wilayah utara dengan bahagian selatan kekal besar, lalu mencetuskan perbahasan yang dikenali sebagai Persoalan Selatan.

Perindustrian tertumpu terutamanya di kawasan Turin, Milan dan Genoa, sedangkan banyak kawasan luar bandar, khususnya di selatan, terus menghadapi kemiskinan, kekurangan tanah dan peluang pekerjaan yang terhad. Keadaan ini menyumbang kepada penghijrahan besar-besaran ke Amerika Utara, Amerika Selatan dan negara-negara Eropah yang lain. Pada 1912–1913, imbangan migrasi bersih Itali mencatatkan kehilangan melebihi 750,000 orang, bersamaan kira-kira dua peratus daripada penduduk negara ketika itu. Penghijrah pada dekad-dekad awal selepas penyatuan kebanyakannya berasal dari utara, tetapi menjelang akhir abad ke-19 majoritinya datang dari wilayah selatan.^[35]

Mulai 1880-an, kerajaan turut menjalankan dasar peluasan wilayah di luar Eropah. Itali menubuhkan jajahan di Eritrea dan Somaliland Itali, memperoleh Libya selepas Perang Itali-Turki pada 1911–1912 serta menduduki kepulauan Dodecanese pada 1912. Kekalahan tenteranya kepada Empayar Habsyah dalam Pertempuran Adwa pada 1896, bagaimanapun, mengehadkan peluasan awal Itali di Afrika Timur.^[36]

Ketika Perang Dunia Pertama meletus pada 1914, Itali pada mulanya berkecuali walaupun merupakan anggota Pakatan Bertiga bersama Jerman dan Austria-Hungary. Selepas menandatangani Pakatan London secara rahsia dengan kuasa-kuasa Entente, Itali memasuki perang menentang Austria-Hungary pada Mei 1915. Pertempuran sengit berlaku di sepanjang sempadan Alps dan Sungai Isonzo. Walaupun Itali berada di pihak yang menang pada 1918 dan memperoleh Trentino, Tirol Selatan, Trieste serta Istria, perang itu mengorbankan ratusan ribu anggota tenteranya dan meninggalkan hutang, inflasi, pengangguran serta ketegangan sosial yang serius. Kegagalan memperoleh semua wilayah Adriatik yang dijanjikan atau dituntut turut dieksploitasi oleh golongan nasionalis melalui gagasan vittoria mutilata, atau “kemenangan yang dicacatkan”.^[37][38]

Krisis ekonomi dan sosial pascaperang, ketakutan terhadap revolusi sosialis, kelemahan kerajaan liberal serta keganasan politik semasa Biennio Rosso menyediakan keadaan bagi kebangkitan gerakan Fasis. Kumpulan bersenjata Fasis menyerang kesatuan sekerja, koperasi dan pertubuhan berhaluan kiri, sambil memperoleh sokongan daripada sebahagian pemilik tanah, ahli perniagaan dan golongan konservatif. Selepas Perarakan ke Rom pada Oktober 1922, Raja Victor Emmanuel III melantik Benito Mussolini sebagai perdana menteri.^[39]

Mussolini pada mulanya mengetuai kerajaan campuran, tetapi secara beransur-ansur menghapuskan kebebasan politik. Undang-undang yang diluluskan pada 1925–1926 membubarkan parti pembangkang, menyekat kebebasan akhbar dan kesatuan sekerja serta menjadikan Itali sebuah pemerintahan diktator satu parti. Rejim itu menggalakkan nasionalisme, ketenteraan dan kultus keperibadian terhadap Mussolini, yang menggunakan gelaran Il Duce.^[40]

Dasar peluasan Fasis mencapai kemuncaknya dengan penaklukan Habsyah pada 1935–1936 dan pendudukan Albania pada 1939. Pada 1938, kerajaan memperkenalkan undang-undang perkauman antisemit yang menyingkirkan orang Yahudi daripada sekolah, perkhidmatan awam dan pelbagai bidang kehidupan masyarakat. Itali semakin rapat dengan Jerman Nazi dan memasuki Perang Dunia Kedua pada 10 Jun 1940 di pihak Kuasa Paksi. Kempen tenteranya di Perancis, Afrika Utara, Balkan dan Mediterranean menghasilkan kemenangan yang terhad serta beberapa kekalahan besar yang memerlukan bantuan tentera Jerman.^[41]

Selepas pendaratan Pihak Berikat di Sicily, Mussolini digulingkan dan ditahan pada 25 Julai 1943. Kerajaan baharu pimpinan Pietro Badoglio menandatangani gencatan senjata dengan Pihak Berikat, yang diumumkan pada 8 September. Tentera Jerman kemudiannya menduduki Itali utara dan tengah serta menubuhkan Republik Sosial Itali, sebuah negara boneka Fasis yang diketuai Mussolini. Kerajaan diraja di selatan pula berperang bersama Pihak Berikat menentang Jerman, sementara Gerakan Penentangan Itali menjalankan perjuangan bersenjata di kawasan yang diduduki. Pendudukan Jerman dan kerjasama pihak berkuasa Fasis tempatan turut menyebabkan ribuan orang Yahudi Itali ditangkap dan dihantar ke kem pemusnahan.^[42]

Pemberontakan partisan dan kemaraan Pihak Berikat menamatkan pendudukan Jerman pada April 1945. Mussolini ditangkap dan dibunuh oleh partisan pada 28 April, beberapa hari sebelum penyerahan kalah tentera Jerman di Itali. Peperangan tersebut meninggalkan kemusnahan besar terhadap bandar, perindustrian, pengangkutan dan ekonomi negara, di samping mempercepatkan keruntuhan pemerintahan beraja.

Pada 2 Jun 1946, rakyat Itali mengundi dalam referendum institusi untuk menentukan sama ada negara itu harus mengekalkan pemerintahan beraja atau menjadi sebuah republik. Pilihan republik memperoleh majoriti, lalu Raja Umberto II meninggalkan negara tersebut. Pengundian itu diadakan serentak dengan pemilihan Perhimpunan Perlembagaan dan merupakan pilihan raya politik kebangsaan pertama yang memberikan hak mengundi sama rata kepada wanita. Perlembagaan Republik Itali diluluskan pada Disember 1947 dan mula berkuat kuasa pada 1 Januari 1948, dengan menetapkan sebuah republik berparlimen yang berasaskan demokrasi, hak asasi, pembahagian kuasa dan autonomi wilayah.^[43][44]

Dengan bantuan Rancangan Marshall, Itali membina semula infrastruktur dan keupayaan perindustriannya. Dari akhir 1950-an hingga 1960-an, negara itu mengalami pertumbuhan pesat yang dikenali sebagai keajaiban ekonomi Itali. Itali berubah daripada sebuah negara yang sebahagian besarnya berasaskan pertanian kepada ekonomi perindustrian dan perkhidmatan yang maju. Perubahan ini disertai penghijrahan dalaman berskala besar dari kawasan luar bandar dan wilayah selatan ke bandar-bandar perindustrian di utara, khususnya Turin dan Milan. Walaupun taraf hidup, pendidikan dan penggunaan barangan isi rumah meningkat, jurang pembangunan antara utara dengan selatan tidak terhapus sepenuhnya.^[45][46]

Dalam dasar luar, Itali menjadi salah satu daripada 12 anggota pengasas Pertubuhan Perjanjian Atlantik Utara pada 1949. Itali juga menandatangani Perjanjian Rom pada 25 Mac 1957 sebagai salah satu daripada enam negara pengasas Komuniti Ekonomi Eropah, yang kemudiannya berkembang menjadi Kesatuan Eropah. Negara itu menyertai zon euro pada 1999, sementara wang kertas dan syiling euro mula digunakan pada 2002.^[47][48][49]

Sepanjang sebahagian besar Perang Dingin, Demokrasi Kristian menjadi paksi utama kerajaan campuran, manakala Parti Komunis Itali merupakan parti pembangkang terbesar. Dari akhir 1960-an hingga awal 1980-an, negara itu dilanda keganasan politik oleh kumpulan pelampau kanan dan kiri dalam tempoh yang dikenali sebagai Anni di piombo. Serangan bom, penculikan dan pembunuhan politik termasuk penculikan serta pembunuhan bekas perdana menteri Aldo Moro oleh Briged Merah pada 1978.^[50][51]

Pada awal 1990-an, siasatan kehakiman Mani pulite mendedahkan sistem rasuah politik yang meluas, yang dikenali sebagai Tangentopoli. Siasatan tersebut, bersama-sama perubahan masyarakat dan berakhirnya Perang Dingin, mempercepatkan keruntuhan kebanyakan parti yang mendominasi politik pascaperang dan menghasilkan penyusunan semula sistem parti Itali.^[52]

Pada awal 2020, Itali menjadi antara negara Eropah terawal yang menerima kesan besar daripada pandemik COVID-19. Pada 9 Mac, kerajaan pimpinan Giuseppe Conte memperluas sekatan pergerakan dan langkah pembendungan ke seluruh wilayah negara, diikuti penutupan pelbagai kegiatan ekonomi dan sosial.^[53] Pada 22 Oktober 2022, Giorgia Meloni mengangkat sumpah sebagai wanita pertama yang mengetuai kerajaan Itali.^[54]

Itali ialah sebuah negara di Eropah Selatan yang menghubungkan kawasan pedalaman Eropah Tengah dengan Laut Mediterranean. Wilayahnya merangkumi bahagian selatan Banjaran Alp, Dataran Po, Semenanjung Itali yang memanjang ke tengah Laut Mediterranean, serta pulau-pulau Sicily, Sardinia dan sejumlah kepulauan yang lebih kecil. Negara ini bersempadan dengan Perancis, Switzerland, Austria dan Slovenia di utara, manakala San Marino dan Kota Vatikan merupakan negara berdaulat yang dikelilingi wilayah Itali. Pesisirnya menghadap Laut Liguria, Laut Tyrrhenia, Laut Ionia dan Laut Adriatik, yang kesemuanya merupakan bahagian Laut Mediterranean.^[55]

Keluasan geografi Itali ialah 302,073 km² menurut angka Eurostat bagi 2025.^[56] Berdasarkan klasifikasi altimetri Institut Perangkaan Kebangsaan Itali (Istat) bagi 2024, kawasan berbukit membentuk 41.6% daripada wilayah negara, kawasan pergunungan 35.2% dan dataran 23.2%. Dengan menggunakan ukuran berasaskan sistem maklumat geografi bagi sempadan setiap seksyen banci yang bersentuhan dengan laut, Istat mengira panjang garis sempadan laut Itali sebanyak 9,337 km; Sardinia dan Sicily menyumbang bahagian terbesar daripada jumlah tersebut.^[57]

Banjaran Alp membentuk lengkungan pergunungan di sepanjang sempadan utara Itali dan mengandungi beberapa kawasan tertinggi di Eropah, termasuk banjaran Monte Bianco/Mont Blanc di sempadan Itali–Perancis. Di selatannya terletak Dataran Po, kawasan tanah rendah paling luas di negara ini. Pergunungan Apennine pula memanjang kira-kira 1,350 km dari kawasan berhampiran Teluk Genoa hingga Selat Messina, lalu membentuk tulang belakang Semenanjung Itali dan bersambung secara geologi dengan pergunungan di utara Sicily.^[58] Perbezaan ketara antara kawasan pergunungan, dataran aluvium, dataran tinggi dan pesisir menghasilkan kepelbagaian landskap serta mempengaruhi pola penempatan, pertanian dan rangkaian sungai negara.

Sungai Po ialah sungai terpanjang di Itali, dengan panjang 652 km dan lembangan saliran seluas kira-kira 74,970 km². Sungai ini berpunca di kawasan Monviso di Alp Cottian, mengalir ke arah timur merentasi Dataran Po dan berakhir dalam sebuah delta di Laut Adriatik.^[59] Sungai penting yang lain termasuk Adige, Tiber dan Arno. Sungai-sungai yang berpunca di Alp pada umumnya mempunyai aliran yang lebih tetap kerana menerima air hujan, salji cair dan air tasik, manakala banyak sungai Apennine lebih pendek dan menunjukkan perubahan aliran bermusim yang lebih ketara.^[55]

Tasik-tasik terbesar tertumpu di kawasan pra-Alp di utara. Tasik Garda ialah tasik terbesar di Itali mengikut keluasan permukaan, diikuti oleh Tasik Maggiore dan Tasik Como. Tasik-tasik lain, termasuk Tasik Trasimeno di Itali tengah dan Tasik Bolsena yang berasal daripada kaldera gunung berapi, mencerminkan kepelbagaian proses geologi dan hidrologi negara.^[55]

Itali terletak dalam zon pertemuan yang kompleks antara Plat Afrika, Plat Eurasia dan plat-plat mikro yang berkaitan, termasuk Plat Adriatik. Pergerakan tektonik ini menyumbang kepada pembentukan Banjaran Alp dan Pergunungan Apennine serta menyebabkan aktiviti gempa bumi dan gunung berapi yang berterusan. Menurut Jabatan Perlindungan Awam Itali, seluruh wilayah negara boleh mengalami kerosakan akibat gempa bumi, tetapi gempa yang lebih kuat tertumpu khususnya di Itali timur laut, Liguria barat, sepanjang Apennine tengah dan selatan, Calabria serta Sicily timur.^[60]

Aktiviti gunung berapi tertumpu terutamanya di Itali selatan, Sicily, kepulauan di Laut Tyrrhenia dan kawasan sekitar Naples. Sistem yang dipantau termasuk Etna, Stromboli, Vesuvius, Campi Flegrei, Ischia, Pantelleria dan Colli Albani, selain sejumlah gunung berapi dasar laut. Etna dan Stromboli mengalami aktiviti letusan yang kerap atau berterusan, manakala Vesuvius dan Campi Flegrei berada dalam keadaan rehat gunung berapi tetapi terus menunjukkan fenomena geologi dan dipantau kerana potensi bahayanya terhadap kawasan berpenduduk padat.^[61] Campi Flegrei ialah sebuah kaldera aktif yang sebahagiannya terletak di bawah Teluk Pozzuoli dan mengalami bradiseisme, iaitu pengangkatan dan penurunan tanah secara beransur-ansur.^[62]

Menurut Perkara 114 Perlembagaan Itali, Republik Itali terdiri daripada negara, wilayah, bandar metropolitan, provinsi dan perbandaran.^[63] Peringkat pentadbiran tertinggi di bawah negara terdiri daripada 20 wilayah (regioni). Lima daripadanya, iaitu Friuli-Venezia Giulia, Sardinia, Sicily, Trentino-Alto Adige/Südtirol dan Lembah Aosta, mempunyai statut autonomi khas yang memberikan bidang kuasa perundangan dan pentadbiran lebih luas. Trentino-Alto Adige/Südtirol pula terdiri daripada dua provinsi autonomi, Trento dan Bolzano/Bozen.^[64]

Di bawah peringkat wilayah terdapat beberapa jenis unit pertengahan, termasuk provinsi, provinsi autonomi, bandar metropolitan dan, di Sicily, konsortium bebas perbandaran. Susunan tersebut tidak seragam kerana wilayah berstatut khas boleh menetapkan struktur pentadbiran tersendiri; pembaharuan wilayah di Sardinia, misalnya, mula digunakan dalam perangkaan rasmi pada 1 Januari 2026. Unit asas pentadbiran tempatan ialah comune (jamak: comuni), yang setara dengan perbandaran. Selepas pembentukan perbandaran Castegnero Nanto melalui penggabungan Castegnero dan Nanto, jumlah comuni berkurang kepada 7,894 pada 21 Februari 2026.^[65]

Dua puluh wilayah Itali

No.	Bendera	Wilayah	Ibu kota	Status
1		Abruzzo	L'Aquila	Status biasa
2		Lembah Aosta Valle d'Aosta/Vallée d'Aoste	Aosta	Status khas
3		Apulia	Bari	Status biasa
4		Basilicata	Potenza	Status biasa
5		Calabria	Catanzaro	Status biasa
6		Campania	Naples	Status biasa
7		Emilia-Romagna	Bologna	Status biasa
8		Friuli-Venezia Giulia	Trieste	Status khas
9		Lazio	Rom	Status biasa
10		Liguria	Genoa	Status biasa
11		Lombardy	Milan	Status biasa
12		Marche	Ancona	Status biasa
13		Molise	Campobasso	Status biasa
14		Piedmont	Turin	Status biasa
15		Sardinia	Cagliari	Status khas
16		Sicily	Palermo	Status khas
17		Trentino-Alto Adige/Südtirol	Trento	Status khas
18		Tuscany	Florence	Status biasa
19		Umbria	Perugia	Status biasa
20		Veneto	Venezia	Status biasa

Iklim Itali tidak seragam kerana dipengaruhi oleh julat garis lintang, ketinggian, bentuk muka bumi dan kedekatan dengan laut. Kawasan Alp mempunyai iklim alp dengan musim sejuk yang panjang dan bersalji serta musim panas yang singkat. Dataran Po dan sebahagian besar pedalaman utara menunjukkan ciri iklim yang lebih kebenuaan, dengan musim sejuk yang sejuk dan sering berkabus serta musim panas yang panas dan lembap. Kawasan pergunungan Apennine juga lebih sejuk dan menerima salji mengikut ketinggian.^[55]

Kawasan pesisir Liguria dan Tyrrhenia mengalami pengaruh maritim yang lebih kuat, manakala pesisir Adriatik lebih terdedah kepada jisim udara sejuk dari Semenanjung Balkan. Sebahagian besar pesisir tengah dan selatan, Sicily serta Sardinia mempunyai ciri iklim Mediterranean, dengan musim panas yang panas dan biasanya kering serta musim sejuk yang sederhana dan lebih lembap. Walau bagaimanapun, perbezaan ketinggian dan orientasi cerun menghasilkan banyak iklim setempat, sehingga kawasan pergunungan yang terletak tidak jauh dari pesisir boleh mengalami keadaan yang jauh lebih sejuk dan basah berbanding tanah rendah berhampiran.^[55]

Perubahan iklim semakin mempengaruhi corak suhu dan hujan negara. Menurut laporan Sistem Kebangsaan bagi Perlindungan Alam Sekitar Itali, 2024 merupakan tahun paling panas dalam siri kebangsaan yang bermula pada 1961, dengan anomali suhu purata +1.33 °C berbanding purata 1991–2020. Hujan tahunan pada tahun tersebut kira-kira 8% melebihi purata negara, tetapi taburannya sangat tidak sekata, dengan lebihan 38% di utara dan kekurangan 18% di selatan serta kepulauan. Suhu permukaan laut di sekitar Itali turut mencatat anomali +1.24 °C, nilai tertinggi dalam siri yang bermula pada 1982.^[66]

Kepelbagaian bentuk muka bumi dan iklim menghasilkan ekosistem alp, kebenuaan dan Mediterranean serta kadar kepelbagaian biologi yang tinggi. Perlindungan alam dilaksanakan melalui taman negara dan wilayah, rizab alam, kawasan perlindungan laut serta tapak dalam rangkaian Natura 2000. Secara keseluruhan, kawasan perlindungan dan Natura 2000 meliputi lebih daripada 22% permukaan daratan negara dan kira-kira 15% perairan di bawah bidang kuasa Itali.^[67]

Walaupun pelepasan beberapa bahan pencemar telah berkurang dalam jangka panjang, pencemaran udara masih menjadi masalah kesihatan dan alam sekitar yang penting, khususnya di Dataran Po. Kepadatan penduduk dan kegiatan perindustrian yang tinggi, bersama-sama keadaan meteorologi dan bentuk lembangan yang mengehadkan penyebaran bahan pencemar, menggalakkan pengumpulan zarahan terampai. Berdasarkan data sah bagi 2023, Itali melaporkan pelampauan nilai had harian Kesatuan Eropah bagi PM₁₀ dalam empat zon kualiti udara melalui penilaian pemodelan.^[68]

Tanah runtuh, banjir, hakisan pesisir dan runtuhan salji merupakan bahaya alam sekitar yang meluas, khususnya kerana rupa bumi bergunung-ganang, lembangan sungai yang padat penduduk dan pembangunan pesisir. Pemetaan rancangan pengurusan hidrogeologi bagi 2024 mengelaskan kira-kira 69,500 km², atau 23% wilayah negara, sebagai kawasan yang mempunyai bahaya tanah runtuh.^[69]

Perluasan permukaan buatan turut mengurangkan tanah pertanian dan habitat semula jadi serta meningkatkan pemecahan landskap dan aliran air permukaan. Pada 2024, hampir 84 km² tanah baharu ditutupi oleh permukaan buatan; selepas mengambil kira kawasan yang dipulihkan, pertambahan bersih ialah kira-kira 78.5 km², nilai tertinggi dalam tempoh sedekad.^[70] Tekanan lain termasuk kekurangan air dan kemarau berkala di selatan, pencemaran sungai dan kawasan pesisir, kebakaran hutan, kehilangan habitat serta kesan peningkatan suhu terhadap glasier Alp dan ekosistem laut.

Presiden Republik dipilih untuk penggal tujuh tahun oleh anggota kedua-dua dewan Parlimen Itali yang bersidang bersama-sama dengan wakil wilayah. Setiap wilayah menghantar tiga wakil, kecuali Lembah Aosta yang menghantar seorang. Pemilihan dijalankan melalui undi sulit dan memerlukan majoriti dua pertiga pada tiga pusingan pertama, manakala majoriti mutlak mencukupi mulai pusingan keempat.^[75][76]

Presiden mewakili perpaduan negara, memasyhurkan undang-undang, memanggil pilihan raya, melantik pegawai tertentu, menerima wakil diplomatik dan meratifikasi perjanjian antarabangsa setelah mendapat kebenaran Parlimen apabila diperlukan. Presiden juga merupakan pemerintah tertinggi angkatan tentera, mempengerusikan Majlis Pertahanan Agung dan Majlis Tinggi Kehakiman.^[77] Selepas berunding dengan pengerusi kedua-dua dewan, presiden boleh membubarkan salah satu atau kedua-duanya dan memanggil pilihan raya awal, tertakluk pada batasan perlembagaan tertentu menjelang akhir penggal presiden.^[78]

Kerajaan terdiri daripada Presiden Majlis Menteri-Menteri dan para menteri, yang bersama-sama membentuk Majlis Menteri. Presiden Republik melantik Presiden Majlis Menteri-Menteri dan, atas cadangannya, melantik menteri-menteri lain.^[79] Kerajaan mesti memperoleh dan mengekalkan kepercayaan kedua-dua dewan Parlimen. Setiap dewan boleh memberikan atau menarik balik kepercayaan melalui usul yang disertai alasan dan diputuskan melalui undian terbuka mengikut nama.^[80] Presiden Majlis Menteri-Menteri menentukan dasar umum kerajaan, mengekalkan kesatuan hala tuju politik dan pentadbiran serta menyelaraskan kegiatan para menteri.^[81]

Parlimen Itali ialah badan perundangan dwidewan yang terdiri daripada Dewan Rakyat (Camera dei deputati) dan Senat Republik (Senato della Repubblica).^[82] Kedua-dua dewan mempunyai kuasa perundangan yang pada asasnya setara. Sesuatu rang undang-undang mesti diluluskan dalam teks yang sama oleh kedua-duanya sebelum dapat dimasyhurkan, dan kerajaan memerlukan kepercayaan kedua-dua dewan.^[83]

Dewan Rakyat mempunyai 400 orang ahli, termasuk lapan orang yang dipilih melalui kawasan pilihan raya luar negara.^[84] Senat pula mempunyai 200 orang ahli yang dipilih, termasuk empat orang yang mewakili kawasan luar negara. Kerusi Senat dalam wilayah Itali diagihkan pada asas kewilayahan dengan mengambil kira penduduk setiap wilayah dan wilayah autonomi.^[85] Senat turut merangkumi senator seumur hidup, iaitu bekas Presiden Republik yang tidak menolak jawatan tersebut serta rakyat yang dilantik oleh presiden kerana jasa luar biasa dalam bidang sosial, sains, seni atau persuratan. Jumlah senator seumur hidup yang dilantik oleh presiden dan masih memegang jawatan tidak boleh melebihi lima orang.^[86]

Sejak pindaan Perkara 58 berkuat kuasa pada 2021, semua warganegara berusia sekurang-kurangnya 18 tahun boleh mengundi dalam pilihan raya kedua-dua dewan. Calon Dewan Rakyat mesti berusia sekurang-kurangnya 25 tahun, manakala calon Senat mesti berusia sekurang-kurangnya 40 tahun.^[87][88]

Kedua-dua dewan dipilih untuk penggal lima tahun, kecuali apabila dibubarkan lebih awal atau penggalnya dilanjutkan melalui undang-undang ketika perang.^[89] Sistem pilihan raya semasa berasaskan Undang-Undang No. 165 tahun 2017, sebagaimana dipinda. Sistem campuran ini menggabungkan kawasan pilihan raya satu anggota, yang dimenangi oleh calon dengan undi terbanyak, dengan pembahagian kerusi secara perwakilan berkadar dalam kawasan berbilang anggota. Perwakilan rakyat Itali yang tinggal di luar negara dipilih melalui aturan berasingan dalam kawasan pilihan raya luar negara.^[90]

Perlembagaan menetapkan bahawa para hakim hanya tertakluk pada undang-undang dan bahawa badan kehakiman merupakan suatu susunan yang berautonomi serta bebas daripada cabang kuasa lain. Majlis Tinggi Kehakiman dipengerusikan oleh Presiden Republik dan bertanggungjawab terhadap pelantikan, penempatan, pertukaran, kenaikan pangkat serta tindakan tatatertib yang melibatkan majistret biasa.^[91]

Sistem kehakiman merangkumi bidang kuasa biasa bagi perkara sivil dan jenayah, di samping bidang kuasa pentadbiran, perakaunan dan ketenteraan yang ditetapkan oleh Perlembagaan. Majlis Negara Itali menjalankan fungsi kehakiman pentadbiran, manakala Mahkamah Kira-kira Itali mempunyai bidang kuasa dalam perkara perakaunan awam. Bidang kuasa mahkamah tentera pada waktu aman pada umumnya terhad kepada kesalahan ketenteraan yang dilakukan oleh anggota angkatan tentera.^[92]

Mahkamah Agung Kasasi (Corte suprema di cassazione) berada di puncak bidang kuasa biasa. Antara fungsi utamanya ialah memastikan undang-undang dipatuhi dan ditafsirkan secara seragam serta menyelesaikan pertikaian mengenai bidang kuasa atau mahkamah yang berwibawa.^[93]

Mahkamah Perlembagaan Itali menentukan kesahan perlembagaan undang-undang dan tindakan yang mempunyai kuasa undang-undang, menyelesaikan pertikaian kuasa antara institusi negara atau antara negara dengan wilayah, serta mengadili tuduhan perlembagaan terhadap Presiden Republik. Mahkamah ini terdiri daripada 15 orang hakim. Satu pertiga dilantik oleh Presiden Republik, satu pertiga dipilih oleh Parlimen dalam persidangan bersama dan satu pertiga lagi dipilih oleh badan kehakiman tertinggi biasa serta pentadbiran. Mereka berkhidmat selama sembilan tahun dan tidak boleh dilantik semula.^[94][95]

Itali merupakan salah satu daripada enam negara pengasas proses integrasi Eropah. Negara ini menandatangani perjanjian yang menubuhkan Komuniti Arang Batu dan Keluli Eropah pada 1951, diikuti oleh Perjanjian Rom pada 1957 yang menubuhkan Komuniti Ekonomi Eropah dan Euratom. Institusi-institusi tersebut kemudiannya berkembang menjadi Kesatuan Eropah.^[96]

Itali juga merupakan salah satu daripada 12 negara pengasas Pertubuhan Perjanjian Atlantik Utara (NATO) pada 4 April 1949.^[97] Negara ini diterima sebagai anggota Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) pada 14 Disember 1955,^[98] dan turut menganggotai forum ekonomi utama seperti G7 dan G20.^[99][100]

Perkara 11 Perlembagaan menolak perang sebagai alat untuk mencabuli kebebasan bangsa lain atau menyelesaikan pertikaian antarabangsa. Perkara yang sama membenarkan, atas dasar kesamarataan dengan negara lain, batasan tertentu terhadap kedaulatan yang diperlukan bagi mewujudkan susunan antarabangsa yang menjamin keamanan dan keadilan.^[101]

Itali menyumbang kepada operasi keselamatan dan pengaman di bawah kerangka PBB, NATO dan Kesatuan Eropah. Pada 2026, anggota tentera Itali terus menyertai UNIFIL di Lubnan, KFOR pimpinan NATO di Kosovo dan EUFOR Althea di Bosnia dan Herzegovina.^{[102][103][104]}

Angkatan Tentera Itali terdiri daripada empat cabang, iaitu Tentera Darat Itali, Tentera Laut Itali, Tentera Udara Itali dan Carabinieri.^[105] Menurut Perlembagaan, Presiden Republik memegang tampuk pemerintahan tertinggi angkatan tentera dan mempengerusikan Majlis Pertahanan Agung, manakala dasar serta pentadbiran pertahanan dilaksanakan oleh kerajaan melalui Kementerian Pertahanan Itali.

Carabinieri mempunyai kedudukan ganda sebagai cabang angkatan tentera dan pasukan polis kebangsaan berstatus tentera. Bagi tugas ketenteraan, pasukan ini berada di bawah Menteri Pertahanan melalui Ketua Turus Pertahanan. Bagi tugas ketenteraman dan keselamatan awam pula, Carabinieri berada di bawah arahan fungsian Menteri Dalam Negeri. Pasukan ini turut menjalankan tugas polis tentera secara eksklusif bagi keseluruhan angkatan tentera Itali.^[106]

Pelaksanaan kerahan tentera wajib digantung sejak 2005, lalu menjadikan pengambilan anggota pada masa aman berasaskan perkhidmatan sukarela dan profesional.^[107] Menurut anggaran NATO yang diterbitkan pada Julai 2026, perbelanjaan pertahanan Itali bagi tahun tersebut bersamaan dengan kira-kira 2.10% daripada keluaran dalam negara kasar; angka itu merupakan anggaran berdasarkan takrif dan kaedah pengiraan NATO.^[108]

Selepas Perang Dunia Kedua, Itali mengalami tempoh pertumbuhan dan perindustrian pesat yang dikenali sebagai keajaiban ekonomi Itali, khususnya dari akhir 1950-an hingga awal 1960-an. Pembinaan semula, penghijrahan tenaga kerja daripada pertanian kepada perindustrian dan perkhidmatan, peningkatan pelaburan serta penyepaduan dengan pasaran Eropah membantu Itali merapatkan jurang pendapatan dengan ekonomi maju yang lain. Pertumbuhan ini bagaimanapun tertumpu terutamanya di kawasan utara dan tengah, sementara Itali Selatan terus mencatat tahap perindustrian, guna tenaga dan pendapatan yang lebih rendah.^[112]

Selepas pertumbuhan semakin perlahan pada 1970-an, ekonomi Itali bergantung sebahagiannya pada inflasi dan penurunan nilai mata wang untuk mengekalkan daya saing. Pembaharuan pasaran dan kewangan awam dipercepat selepas krisis mata wang dan fiskal pada 1992 serta menjelang penyertaan dalam kesatuan ekonomi dan monetari Eropah. Namun begitu, sejak separuh kedua 1990-an, pertumbuhan ekonomi Itali secara umumnya lebih perlahan daripada purata Kesatuan Eropah. Antara faktor yang dikenal pasti termasuk pertumbuhan produktiviti yang lemah, pelaburan penyelidikan dan pembangunan yang tidak mencukupi, kesukaran firma kecil untuk berkembang, proses pentadbiran yang rumit serta penyesuaian yang perlahan terhadap teknologi baharu.^[112][9]

Selepas kemelesetan akibat pandemik COVID-19, pembaharuan dan pelaburan awam banyak dilaksanakan melalui Pelan Pemulihan dan Ketahanan Nasional (Itali: Piano Nazionale di Ripresa e Resilienza, PNRR). Nilai keseluruhan rancangan itu ialah €194.4 bilion, termasuk bahagian yang dibiayai melalui sumber negara. Sebanyak 39% peruntukannya menyokong matlamat iklim dan 25.6% menyokong peralihan digital. Selain pelaburan dalam tenaga, pengangkutan, kesihatan, pendidikan dan pendigitalan, rancangan tersebut merangkumi pembaharuan kehakiman, pentadbiran awam, perolehan kerajaan dan persekitaran perniagaan serta langkah untuk mengurangkan jurang sosial dan wilayah.^[113]

Kebergantungan kepada bahan api fosil yang diimport turut menyebabkan kos tenaga bagi firma dan isi rumah terdedah kepada perubahan harga antarabangsa dan gangguan geopolitik. Oleh itu, dasar ekonomi semasa memberikan perhatian kepada peluasan tenaga boleh baharu, pengukuhan rangkaian elektrik, peningkatan kecekapan tenaga dan elektrifikasi pengangkutan.^[9][113]

Hutang awam merupakan salah satu kekangan utama dasar ekonomi Itali. Pada tahun 2025, defisit kerajaan am bersamaan dengan 3.1% KDNK, berbanding 3.4% pada tahun sebelumnya, sementara baki primer mencatat lebihan bersamaan dengan 0.8% KDNK. Hutang kasar kerajaan am pula meningkat kepada 137.1% KDNK pada akhir tahun.^[114] Nisbah tersebut merupakan yang kedua tertinggi dalam Kesatuan Eropah selepas Greece, yang mencatat nisbah 146.1%.^[115] Perbelanjaan berkaitan penuaan penduduk, pertahanan dan peralihan iklim dijangka terus memberikan tekanan kepada kewangan awam, sekali gus meningkatkan kepentingan pembaharuan pencen, pematuhan cukai dan kecekapan perbelanjaan kerajaan.^[9]

Pada suku pertama 2026, Itali mempunyai 24.207 juta orang bekerja. Kadar guna tenaga penduduk berumur 15 hingga 64 tahun ialah 62.5%, kadar pengangguran 5.4% dan kadar ketidakaktifan penduduk berumur 15 hingga 64 tahun 33.8%. Walaupun pengangguran menurun, bilangan penduduk tidak aktif meningkat berbanding suku pertama tahun sebelumnya.^[116] Penyertaan tenaga kerja yang rendah, khususnya dalam kalangan wanita dan belia, serta peralihan yang tidak lancar daripada pendidikan kepada pekerjaan kekal sebagai cabaran struktur.^[9][113]

Perbezaan wilayah dalam pasaran buruh juga ketara. Dalam perbandingan OECD berdasarkan kumpulan kuintil wilayah, jurang kadar guna tenaga antara kumpulan wilayah tertinggi dengan terendah di Itali ialah 24.8 mata peratusan, iaitu jurang terbesar dalam kalangan negara yang mempunyai data setanding. Keadaan ini sebahagian besarnya mencerminkan perbezaan berterusan antara pusat perindustrian di Itali Utara dengan wilayah di Mezzogiorno.^[117]

Struktur perusahaan Itali dicirikan oleh bilangan firma mikro dan kecil yang sangat besar bersama-sama dengan kumpulan perindustrian dan syarikat multinasional yang lebih produktif. Menurut statistik struktur perusahaan Istat bagi tahun 2023, terdapat lebih daripada 4.5 juta perusahaan aktif yang menggaji 18.1 juta orang. Kira-kira 80% daripada perusahaan tersebut beroperasi dalam sektor perkhidmatan dan menghasilkan 55.7% daripada nilai ditambah yang diliputi statistik berkenaan. Perusahaan pembuatan hanya merangkumi 8.3% daripada jumlah perusahaan, tetapi menggaji 23.5% tenaga kerja dan menghasilkan 35.3% nilai ditambah.^[118]

Walaupun perusahaan besar hanya membentuk 0.1% daripada jumlah perusahaan yang diliputi statistik itu, perusahaan tersebut menghasilkan 34.7% nilai ditambah dan menggaji 24.4% tenaga kerja. Firma yang tergolong dalam kumpulan perusahaan pula menghasilkan 57.9% daripada keseluruhan nilai ditambah.^[118] Perbezaan ini memperlihatkan sifat dua lapis ekonomi Itali, dengan firma besar dan kumpulan multinasional beroperasi bersama-sama dengan sejumlah besar perusahaan mikro, kecil dan sederhana (PMKS).

Salah satu ciri tradisional sektor pembuatan Itali ialah daerah perindustrian, iaitu tumpuan firma khusus yang menjalankan peringkat berlainan dalam rantaian pengeluaran yang sama. Model ini membolehkan firma kecil berkongsi kemahiran, pembekal dan pengetahuan setempat serta mengkhusus dalam pasaran ceruk. Walau bagaimanapun, saiz firma yang kecil juga boleh menyukarkan pelaburan dalam penyelidikan, pendigitalan, latihan pengurusan dan pengembangan ke pasaran antarabangsa.^[119][9]

Pembuatan merupakan teras perdagangan barangan Itali. Pada tahun 2025, keluaran pembuatan menyumbang 80.0% daripada keseluruhan eksport barangan negara. Nilai eksport meningkat sebanyak 3.3% dan import sebanyak 3.1%, dengan pertumbuhan eksport terutamanya disumbangkan oleh produk farmaseutikal, kelengkapan pengangkutan selain kenderaan bermotor dan logam asas.^[120] Lebihan perdagangan barangan berjumlah €50.746 bilion pada tahun yang sama, berbanding €48.287 bilion pada tahun 2024.^[121]

Pertanian membentuk bahagian yang lebih kecil daripada ekonomi berbanding perindustrian dan perkhidmatan, tetapi kekal penting kepada kegiatan luar bandar, eksport makanan dan identiti wilayah. Kepelbagaian iklim dan bentuk muka bumi membolehkan pengeluaran bijirin, buah-buahan, sayur-sayuran, minyak zaitun, wain, susu dan ternakan yang berbeza-beza mengikut kawasan.

Pada tahun 2025, pertanian, perhutanan dan perikanan menghasilkan keluaran bernilai €80.1 bilion serta nilai ditambah €46.6 bilion. Itali mengekalkan kedudukannya sebagai negara anggota Kesatuan Eropah dengan nilai ditambah pertanian tertinggi. Sektor agromakanan yang turut merangkumi industri makanan, minuman dan tembakau menghasilkan nilai ditambah €89 bilion, bersamaan dengan 4.4% daripada keseluruhan nilai ditambah negara.^[122]

Prestasi subsektor pertanian berubah-ubah mengikut keadaan cuaca, harga input dan permintaan. Pada tahun 2025, jumlah pengeluaran minyak zaitun, bijirin dan wain meningkat, sementara pengeluaran buah-buahan merosot. Peningkatan nilai keluaran pada harga semasa sebahagian besarnya dipengaruhi oleh kenaikan harga, manakala jumlah nilai ditambah sebenar sektor pertanian, perhutanan dan perikanan hampir tidak berubah.^[122]

Pelancongan merupakan salah satu kegiatan perkhidmatan utama Itali dan disokong oleh bandar bersejarah, tapak arkeologi, warisan seni, kawasan pesisir, pergunungan, tasik serta kegiatan kebudayaan, keagamaan dan perniagaan. Kegiatan ini turut menyokong penginapan, pengangkutan, makanan dan minuman, perdagangan runcit serta pelbagai perusahaan tempatan.

Pada tahun 2024, pertubuhan penginapan pelancong di Itali merekodkan 458.4 juta malam penginapan, meningkat 2.5% berbanding tahun sebelumnya. Pelancong bukan pemastautin menyumbang lebih daripada 250 juta malam penginapan atau 54.6% daripada jumlah keseluruhan. Berdasarkan ukuran malam penginapan, Itali merupakan destinasi kedua terbesar dalam Kesatuan Eropah selepas Sepanyol.^[123]

Pada tahun 2025, baki perjalanan antarabangsa Itali mencatat lebihan €22.7 bilion, bersamaan dengan 1.0% KDNK. Perbelanjaan pelawat asing di Itali meningkat sebanyak 4.6% pada harga semasa dan 3.1% secara benar. Hampir dua pertiga daripada pertumbuhan tersebut dikaitkan dengan ketibaan pengunjung bagi sambutan Jubli 2025.^[124]

Kedudukan Itali sebagai sebuah semenanjung yang dipisahkan dari Eropah Tengah oleh Alps, bersama-sama dengan kewujudan pulau-pulau besar seperti Sicily dan Sardinia, menjadikan hubungan jalan raya, kereta api, laut dan udara penting kepada pergerakan penduduk, pelancongan dan perdagangan. Rangkaian pengangkutan utama tertumpu di dataran dan kawasan perindustrian utara serta di sepanjang koridor pesisir dan paksi bandar utama semenanjung.

Setakat 30 Jun 2026, rangkaian yang dikendalikan oleh Rete Ferroviaria Italiana mempunyai 16,909 km laluan kereta api yang beroperasi, termasuk 1,096 km laluan berkelajuan tinggi. Sejumlah 12,413 km laluan telah dielektrikkan dan kira-kira 2,200 stesen mempunyai perkhidmatan penumpang yang aktif atau berpotensi, manakala 169 kemudahan menyediakan perkhidmatan pengangkutan barang.^[125]

Perkhidmatan berkelajuan tinggi Frecciarossa menghubungkan koridor utama Turin–Milan–Bologna–Florence–Rom–Naples–Salerno, dengan perkhidmatan lanjutan ke bandar-bandar di timur laut, pesisir Adriatik dan selatan negara.^[126] Rangkaian konvensional pula menyediakan perkhidmatan antara bandar, wilayah dan komuter serta pengangkutan barang.

Pada tahun 2025, 44 lapangan terbang yang dibuka kepada trafik komersial mengendalikan 229.7 juta penumpang, meningkat 5% berbanding tahun sebelumnya. Trafik antarabangsa merangkumi 68% daripada jumlah tersebut. Lapangan Terbang Fiumicino di Rom merupakan lapangan terbang terbesar dengan 50.9 juta penumpang berlepas dan tiba, diikuti oleh Malpensa dengan kira-kira 31 juta penumpang. Malpensa juga merupakan pusat pengangkutan udara utama negara, dengan 61% daripada jumlah kargo udara Itali.^[127] Rangkaian kereta api dan udara ini dilengkapi oleh lebuh raya, pelabuhan perdagangan serta perkhidmatan feri yang menghubungkan tanah besar dengan pulau-pulau dan laluan Mediterranean.

Corak petempatan Itali bersifat polisentris, dengan kegiatan ekonomi dan penduduk tersebar antara beberapa kawasan metropolitan serta rangkaian bandar kecil dan sederhana. Rom ialah ibu negara dan perbandaran yang paling ramai penduduk, manakala Milan, Naples dan Turin membentuk pusat metropolitan utama yang mempunyai pengaruh ekonomi dan wilayah yang luas. Bandar seperti Bologna, Florence, Genoa, Bari, Palermo dan Catania pula berfungsi sebagai pusat pentadbiran, pendidikan, kebudayaan atau perindustrian bagi wilayah masing-masing.

Menurut takrif perbandingan OECD, Itali mempunyai 25 kawasan metropolitan yang berpenduduk sekurang-kurangnya 250,000 orang, yang secara keseluruhannya merangkumi sekitar 41.5% penduduk negara. Bahagian ini lebih rendah berbanding beberapa negara OECD yang penduduknya lebih tertumpu di kota raya besar, sekali gus menunjukkan kepentingan bandar kecil dan sederhana dalam sistem petempatan Itali.^[130] Angka kawasan metropolitan tidak sama dengan jumlah penduduk dalam sempadan pentadbiran sesebuah bandar kerana kawasan tersebut turut merangkumi perbandaran pinggir dan zon perjalanan ulang-alik yang terhubung secara ekonomi.

Pembandaran dan perindustrian selepas Perang Dunia Kedua mempercepat penghijrahan dari kawasan luar bandar dan Mezzogiorno ke kawasan perindustrian di utara dan tengah negara. Walaupun pergerakan itu semakin perlahan selepas dekad 1970-an, migrasi dalaman masih menghasilkan imbangan positif bagi wilayah utara dan tengah. Pada tahun 2025, Mezzogiorno kehilangan kira-kira 45,000 penduduk melalui migrasi antara wilayah, sedangkan Lombardia, Emilia-Romagna, Piemonte dan Veneto mencatatkan antara keuntungan bersih terbesar.^[128]

Itali pernah menjadi salah sebuah negara punca penghijrahan keluar terbesar di Eropah. Gelombang penghijrahan besar-besaran bermula selepas penyatuan Itali, didorong oleh kemiskinan luar bandar, kekurangan tanah, pertumbuhan penduduk dan peluang ekonomi yang terhad, khususnya di selatan negara. Antara tahun 1876 dengan menjelang Perang Dunia Pertama, hampir 14 juta rekod penghijrahan keluar warga Itali dicatatkan, walaupun jumlah ini merangkumi individu yang meninggalkan negara lebih daripada sekali. Hampir lima juta daripada mereka menetap secara kekal di luar negara.^[131]

Destinasi utama penghijrah Itali termasuk Amerika Syarikat, Argentina dan Brazil, serta negara-negara Eropah seperti Perancis, Switzerland, Jerman dan Belgium. Penghijrahan keluar berterusan selepas Perang Dunia Kedua, termasuk melalui program pengambilan pekerja dengan negara Eropah Barat, dan menghasilkan diaspora Itali yang besar. Pada masa yang sama, pembangunan industri mencetuskan penghijrahan dalaman dari selatan dan kawasan luar bandar ke bandar perindustrian di utara.

Menjelang penghujung abad ke-20, Itali berubah daripada negara penghijrahan keluar kepada negara penerima migrasi bersih. Pada tahun 2025, kira-kira 440,000 orang berpindah ke Itali dari luar negara, manakala 144,000 orang berpindah ke luar negara, menghasilkan migrasi antarabangsa bersih sebanyak 296,000 orang. Migrasi ini hampir mengimbangi sepenuhnya lebihan kematian berbanding kelahiran pada tahun tersebut.^[128]

Pada 1 Januari 2026, terdapat kira-kira 5.560 juta penduduk berkewarganegaraan asing, bersamaan 9.4% daripada jumlah penduduk. Daripada jumlah itu, 58.1% menetap di utara, 24.2% di tengah dan 17.7% di Mezzogiorno. Penduduk asing membentuk sekitar 11.7% penduduk utara dan 11.5% penduduk tengah, tetapi hanya 5.0% penduduk Mezzogiorno.^[128] Angka kewarganegaraan asing tidak merangkumi penduduk berlatarbelakangkan migrasi yang telah memperoleh kewarganegaraan Itali. Sebanyak 196,000 pemerolehan kewarganegaraan direkodkan pada tahun 2025.

Migrasi warga Itali sendiri kekal negatif. Pada tahun 2025, migrasi antarabangsa bersih bagi warganegara Itali ialah sekitar −53,000 orang. Pergerakan keluar ini melibatkan pelbagai kumpulan umur dan kemahiran, termasuk golongan muda berpendidikan tinggi, tetapi sebahagiannya diimbangi oleh warga Itali yang pulang dari luar negara dan oleh pemerolehan kewarganegaraan dalam kalangan penduduk asing.^[128]

Bahasa Itali ialah bahasa rasmi Republik dan bahasa utama dalam pentadbiran, pendidikan serta media kebangsaan.^[1] Bahasa baku berkembang terutamanya daripada tradisi persuratan Tusca, khususnya ragam Florence yang digunakan oleh penulis seperti Dante Alighieri, Francesco Petrarca dan Giovanni Boccaccio. Ragam ini memperoleh kedudukan kebangsaan secara beransur-ansur melalui kesusasteraan, pendidikan, pentadbiran negara dan media massa.^[132]

Ketika penyatuan negara pada abad ke-19, penggunaan bahasa Itali baku dalam pertuturan harian masih terhad dan kebanyakan penduduk menggunakan bahasa atau dialek tempatan. Perluasan pendidikan wajib, perkhidmatan ketenteraan, migrasi dalaman, pembandaran dan penyiaran radio serta televisyen, khususnya oleh RAI, memperluas penggunaan bahasa Itali sepanjang abad ke-20. Walau bagaimanapun, ragam tempatan masih digunakan bersama bahasa Itali dalam kehidupan keluarga dan masyarakat. Istilah dialetto dalam penggunaan Itali merangkumi kedua-dua dialek serantau bahasa Itali dan bahasa-bahasa Romawi tempatan yang berkembang secara berasingan daripada bahasa Itali baku.

Perkara 6 Perlembagaan Itali menghendaki Republik melindungi bahasa minoriti melalui peruntukan khusus.^[133] Undang-undang No. 482 tahun 1999 memberikan perlindungan kepada komuniti yang menggunakan bahasa Albania, bahasa Catalan, bahasa-bahasa Jermanik, bahasa Yunani, bahasa Slovenia dan bahasa Croatia, serta penutur bahasa Perancis, bahasa Franco-Provençal, bahasa Friuli, bahasa Ladin, bahasa Occitan dan bahasa Sardinia. Perlindungan tersebut boleh merangkumi pengajaran, penggunaan dalam pentadbiran tempatan, penyiaran dan papan tanda, tetapi pelaksanaannya terhad kepada kawasan yang secara rasmi mengenal pasti kewujudan komuniti minoriti sejarah berkenaan.^[1]

Peraturan yang lebih luas terpakai di beberapa wilayah autonomi. Bahasa Perancis mempunyai kedudukan setara dengan bahasa Itali dalam urusan awam di Valle d'Aosta, manakala bahasa Jerman digunakan bersama bahasa Itali di Bolzano–Alto Adige/Südtirol, dengan perlindungan tambahan untuk bahasa Ladin di kawasan tertentu. Bahasa Slovenia turut dilindungi di beberapa kawasan Friuli-Venezia Giulia. Susunan dwibahasa atau tribahasa ini berbeza mengikut wilayah, perbandaran dan bidang pentadbiran.

Perlembagaan Itali menjamin kebebasan beragama dan membezakan hubungan negara dengan Gereja Katolik daripada hubungannya dengan mazhab dan agama lain. Perkara 7 mengiktiraf negara dan Gereja Katolik sebagai bebas dan berdaulat dalam bidang masing-masing, dengan hubungan antara kedua-duanya berasaskan Perjanjian Lateran. Perkara 8 pula menetapkan bahawa semua pertubuhan agama bebas di sisi undang-undang dan boleh mengatur hubungan dengan negara melalui perjanjian yang diluluskan melalui undang-undang.^[134]

Katolik tidak lagi mempunyai kedudukan sebagai agama rasmi negara selepas semakan konkordat antara Itali dengan Takhta Suci pada tahun 1984, yang disahkan melalui Undang-undang No. 121 tahun 1985. Walaupun demikian, agama Katolik terus mempunyai pengaruh sejarah dan kebudayaan yang besar dalam masyarakat Itali. Data agama biasanya diperoleh melalui tinjauan dan rekod pertubuhan, maka hasilnya boleh berbeza mengikut takrif keanggotaan, kepercayaan dan amalan yang digunakan.

Kristian

[sunting | sunting sumber]

Katolik kekal sebagai mazhab agama terbesar. Dalam tinjauan Pusat Penyelidikan Pew yang dijalankan pada tahun 2024 dan diterbitkan pada 2026, 69% orang dewasa Itali mengenal pasti diri sebagai penganut Katolik. Tinjauan yang sama mendapati bahawa 22% orang dewasa dibesarkan sebagai Katolik tetapi tidak lagi mengakuinya, manakala 1% menyertai agama tersebut selepas dibesarkan dalam agama lain atau tanpa agama.^[135] Pengenalan diri sebagai Katolik tidak semestinya menunjukkan penyertaan tetap dalam ibadat atau penerimaan semua ajaran gereja.

Itali juga mempunyai komuniti Kristian Ortodoks, Protestan dan Kristian lain. Gereja Waldensian merupakan salah sebuah komuniti Protestan bersejarah yang tertua di negara itu, manakala komuniti Lutheran, Methodist, Baptis, Pentekosta dan Evangelikal turut wujud. Jumlah penganut Ortodoks meningkat terutamanya melalui penghijrahan dari Eropah Timur dan Balkan. Beberapa pertubuhan Kristian bukan Katolik telah memeterai perjanjian rasmi dengan negara berdasarkan Perkara 8 Perlembagaan.^[136]

Agama lain

[sunting | sunting sumber]

Itali mempunyai komuniti Islam, Yahudi, Buddha, Hindu, Sikh dan agama lain. Komuniti Yahudi mempunyai sejarah yang panjang di beberapa bandar, terutama Rom, manakala kepelbagaian agama bertambah seiring penghijrahan dari Afrika, Asia, Eropah Timur dan kawasan lain. Bahagian penduduk yang mengenal pasti diri sebagai ateis, agnostik atau tidak beragama juga semakin ketara dalam tinjauan pendapat.^[135]

Negara telah memeterai perjanjian dengan beberapa badan perwakilan agama, termasuk Kesatuan Komuniti Yahudi Itali, Kesatuan Buddha Itali, Kesatuan Hindu Itali dan beberapa gereja Protestan serta Ortodoks. Perjanjian tersebut boleh mengatur perkara seperti pengiktirafan perkahwinan agama, penjagaan kerohanian, hari kebesaran, pendidikan dan pembiayaan melalui sistem cukai otto per mille.^[136] Komuniti Islam belum mempunyai satu perjanjian kebangsaan yang setara, antara lain kerana ketiadaan satu badan perwakilan tunggal yang diiktiraf bagi keseluruhan komuniti.

Sistem pendidikan Itali ditadbir melalui pembahagian tanggungjawab antara kerajaan pusat, wilayah dan pihak berkuasa tempatan. Pendidikan wajib berlangsung selama sepuluh tahun, dari umur 6 hingga 16 tahun, dan terpakai kepada warganegara Itali serta kanak-kanak warga Kesatuan Eropah dan bukan Kesatuan Eropah yang menetap di negara itu. Tempoh wajib merangkumi lima tahun sekolah rendah, tiga tahun sekolah menengah rendah dan dua tahun pertama pendidikan menengah atas atau program pendidikan vokasional wilayah.^[137]

Selepas sekolah menengah rendah, pelajar boleh mengikuti sekolah akademik yang dikenali sebagai liceo, institut teknikal, institut vokasional atau program pendidikan dan latihan vokasional wilayah. Walaupun pendidikan wajib berakhir pada umur 16 tahun, setiap orang mempunyai hak dan kewajipan untuk mengikuti pendidikan atau latihan selama sekurang-kurangnya 12 tahun, atau sehingga memperoleh kelayakan vokasional tiga tahun sebelum mencapai umur 18 tahun.^[137]

Pendidikan tinggi merangkumi universiti, institusi seni, muzik dan tarian tinggi (Alta formazione artistica, musicale e coreutica, AFAM) serta institut teknologi tinggi. Program universiti dan AFAM disusun mengikut kitaran Proses Bologna, yang lazimnya terdiri daripada ijazah kitaran pertama selama tiga tahun, ijazah kitaran kedua selama dua tahun dan pengajian kedoktoran. Itali mempunyai tradisi universiti yang panjang, termasuk Universiti Bologna, yang asal-usulnya lazimnya ditarikhkan pada tahun 1088.

Walaupun tahap pendidikan dalam kalangan generasi muda telah meningkat, perbezaan mengikut latar belakang keluarga dan wilayah masih ketara. OECD melaporkan bahawa pada tahun 2024, 19% penduduk berumur antara 25 dengan 34 tahun belum menamatkan pendidikan menengah atas, berbanding 24% pada tahun 2019. Peluang mengikuti pendidikan tinggi juga berkait rapat dengan tahap pendidikan ibu bapa.^[138]

Itali menyediakan penjagaan kesihatan sejagat melalui Servizio sanitario nazionale (SSN), yang ditubuhkan melalui Undang-undang No. 833 tahun 1978.^[139] Sistem ini dibiayai terutamanya melalui dana awam. Kementerian Kesihatan Itali menetapkan dasar umum dan pakej perkhidmatan asas kebangsaan yang dikenali sebagai Livelli essenziali di assistenza (LEA), manakala penyediaan perkhidmatan diuruskan oleh 19 kerajaan wilayah serta dua wilayah autonomi peringkat provinsi, Trento dan Bolzano, melalui pihak berkuasa kesihatan tempatan.

Hasil kesihatan keseluruhan adalah baik, dengan jangka hayat ketika lahir antara yang tertinggi di Kesatuan Eropah. Walau bagaimanapun, purata kebangsaan menyembunyikan perbezaan wilayah. Pada tahun 2025, jangka hayat lelaki di utara dianggarkan 82.3 tahun, berbanding 80.8 tahun di Mezzogiorno; bagi wanita, angka yang sepadan ialah 86.2 dan 84.9 tahun.^[128] Penuaan penduduk meningkatkan permintaan terhadap rawatan penyakit kronik, penjagaan jangka panjang dan perkhidmatan masyarakat.

Menurut OECD, perbelanjaan kesihatan Itali bersamaan kira-kira 8.4% daripada keluaran dalam negara kasar pada tahun 2023. Antara cabaran utama sistem ialah masa menunggu bagi rawatan tertentu, kekurangan jururawat, perbezaan mutu dan kemampuan perkhidmatan antara wilayah, serta kebergantungan sesetengah pesakit pada perbelanjaan persendirian. Profil kesihatan negara bagi tahun 2025 turut melaporkan bahawa 7.6% penduduk pada tahun 2023 tidak mendapatkan rawatan yang diperlukan kerana masa menunggu, kos atau kesukaran mendapatkan perkhidmatan.^[140]

Pada awal abad ke-13, Leonardo Fibonacci menghasilkan Liber Abaci pada 1202. Karya tersebut membantu memperluas penggunaan angka Hindu–Arab, sistem nilai tempat perpuluhan dan kaedah pengiraan yang dipelajarinya di kawasan Mediterranean dalam kalangan ahli matematik dan pedagang di Eropah Latin.^[141] Pada abad ke-16, Gerolamo Cardano menerbitkan Ars Magna pada 1545, yang menghuraikan penyelesaian bagi persamaan kubik dan kuartik serta menjadi salah satu karya penting dalam perkembangan awal algebra.^[142]

Semasa Zaman Pembaharuan, Leonardo da Vinci menggabungkan pemerhatian, ilustrasi dan penyelidikan mekanik dalam kajiannya. Catatan dan lukisannya merangkumi anatomi manusia, hidraulik, penerbangan, seni bina dan reka bentuk mesin. Penyelidikan anatominya berasaskan pembedahan mayat dan menghasilkan gambaran terperinci tentang tulang, otot, organ dalaman, sistem saraf dan jantung, meskipun kebanyakan hasil tersebut tidak diterbitkan semasa hayatnya.^[143]

Galileo Galilei memainkan peranan utama dalam Revolusi Sains pada abad ke-17. Dalam bidang mekanik, beliau merumuskan hukum jatuh bebas, mengembangkan konsep awal inersia dan menentukan bahawa lintasan peluru berbentuk parabola. Penggunaan teleskop yang ditambah baik membolehkannya memerhatikan permukaan berbukit di Bulan, empat satelit terbesar Musytari dan fasa Zuhrah. Pemerhatian tersebut melemahkan gambaran kosmos Aristoteles dan menyokong kemungkinan model heliosentrik Copernicus, meskipun tidak dengan sendirinya membuktikan keseluruhan model itu.^[144]

Penyelidikan dalam sains hayat turut berkembang. Pada abad ke-17, pakar perubatan Marcello Malpighi menggunakan mikroskop untuk mengkaji struktur halus tisu haiwan dan tumbuhan, sekali gus membantu meletakkan asas anatomi mikroskopik.^[145] Pada 1800, Alessandro Volta mencipta turus volta, iaitu bateri elektrik awal yang dapat menghasilkan arus secara berterusan. Ciptaan tersebut membuka jalan kepada penyelidikan elektrokimia dan penggunaan elektrik sebagai sumber kuasa yang terkawal.^[146]

Pada penghujung abad ke-19 dan sepanjang abad ke-20, saintis Itali terus memberikan sumbangan besar kepada fizik dan bioperubatan. Guglielmo Marconi mengembangkan teknologi telegrafi tanpa wayar dan berkongsi Hadiah Nobel dalam Fizik 1909 dengan Karl Ferdinand Braun atas sumbangan mereka kepada perkembangan bidang tersebut.^[147] Camillo Golgi memperkenalkan teknik pewarnaan perak yang membolehkan sel saraf diperhatikan dengan lebih jelas dan turut mengenal pasti struktur intrasel yang kemudian dinamakan radas Golgi. Beliau berkongsi Hadiah Nobel dalam Fisiologi atau Perubatan 1906 dengan Santiago Ramón y Cajal atas kajian mereka mengenai struktur sistem saraf.^[148]

Enrico Fermi menerima Hadiah Nobel dalam Fizik 1938 atas penyelidikannya mengenai unsur radioaktif yang dihasilkan melalui penyinaran neutron dan tindak balas nuklear yang disebabkan oleh neutron perlahan.^[149] Selepas berhijrah ke Amerika Syarikat, beliau mengetuai pembangunan Chicago Pile-1, yang mencapai tindak balas berantai nuklear mampan sendiri yang pertama dalam sejarah pada 2 Disember 1942.^[150] Dalam bidang neurobiologi, Rita Levi-Montalcini berkongsi Hadiah Nobel dalam Fisiologi atau Perubatan 1986 dengan Stanley Cohen atas penemuan faktor pertumbuhan, termasuk faktor pertumbuhan saraf, yang membantu menjelaskan pengawalan pertumbuhan dan pembezaan sel.^[151] Carlo Rubbia pula berkongsi Hadiah Nobel dalam Fizik 1984 dengan Simon van der Meer atas sumbangan penting kepada projek di CERN yang membawa kepada penemuan boson W dan Z.^[152]

Institusi penyelidikan awam terbesar di negara ini ialah Majlis Penyelidikan Kebangsaan Itali (Itali: Consiglio Nazionale delle Ricerche, CNR), sebuah badan pelbagai bidang yang ditubuhkan sebagai entiti perundangan pada 18 November 1923. CNR menjalankan penyelidikan melalui institutnya, menyokong inovasi industri, memberikan nasihat saintifik kepada pihak berkuasa awam dan menggalakkan pengantarabangsaan sistem penyelidikan Itali.^[153]

Institut Kebangsaan Fizik Nuklear Itali (Itali: Istituto Nazionale di Fisica Nucleare, INFN), yang ditubuhkan pada 8 Ogos 1951, menyelaras penyelidikan dalam fizik nuklear, fizik subnuklear, fizik astrozarah dan interaksi asas dengan kerjasama universiti Itali serta makmal antarabangsa. Antara pencapaian awalnya ialah pembinaan sinkrotron elektron Itali dan AdA, gelang simpanan pertama yang membolehkan jirim dan antijirim berlanggar, di Frascati.^[154]

Itali ialah salah satu daripada 12 negara pengasas CERN; konvensyen penubuhannya ditandatangani pada 1953 dan mula berkuat kuasa pada 29 September 1954.^[155] Negara ini juga merupakan salah satu daripada sepuluh anggota pengasas Agensi Angkasa Eropah (ESA) pada 1975.^[156] Penyertaan dalam organisasi tersebut membolehkan institusi, universiti dan syarikat Itali mengambil bahagian dalam kemudahan saintifik dan program teknologi yang sukar dilaksanakan pada peringkat kebangsaan sahaja.

Program angkasa Itali bermula sebelum penubuhan agensi angkasa kebangsaannya. San Marco 1, satelit pertama negara itu, dilancarkan pada 15 Disember 1964 sebagai sebahagian daripada Program San Marco.^[157] Agensi Angkasa Itali (Itali: Agenzia Spaziale Italiana, ASI) ditubuhkan pada 1988 untuk merangka dan melaksanakan dasar angkasa negara. Selain membiayai penyelidikan dan misi saintifik, ASI menyokong pembangunan satelit, sistem pemerhatian Bumi dan kenderaan pelancar. Itali mengetuai program pelancar Eropah Vega, manakala sistem radar COSMO-SkyMed dan satelit hiperspektrum PRISMA digunakan bagi pemerhatian Bumi, pemantauan alam sekitar dan pengurusan bencana.^[158]

Menurut European Innovation Scoreboard 2026, Itali dikelaskan sebagai “inovator sederhana”, dengan indeks inovasi bersamaan 96.2% daripada purata Kesatuan Eropah dan menduduki tempat ke-13 dalam kalangan negara anggota. Kekuatan relatifnya termasuk permohonan reka bentuk, penerbitan bersama antara sektor awam dengan swasta dan produktiviti sumber. Kelemahan relatif pula merangkumi kadar pendidikan tinggi, mobiliti tenaga kerja sains dan teknologi serta sokongan langsung dan tidak langsung kerajaan terhadap penyelidikan dan pembangunan perusahaan. Walaupun bahagian penerbitan saintifik Itali yang tergolong antara 10% penerbitan paling banyak dipetik melebihi purata EU, keamatan perbelanjaan penyelidikan dan pembangunan sektor awam ialah 0.57% daripada keluaran dalam negara kasar, berbanding purata EU sebanyak 0.72%.^[159]

Landskap binaan Itali merangkumi monumen Rom Purba seperti Colosseum dan Pantheon, gereja serta kompleks bandar daripada zaman pertengahan, dan istana, dataran serta vila yang dibangunkan oleh negara-negara Itali sebelum penyatuan. Seni bina Romanesque dan Gothik berkembang dalam bentuk wilayah yang berbeza; antara contoh yang dikenali luas ialah kompleks katedral di Pisa, Katedral Florence dan Katedral Milan. Bandar seperti Venice, Florence, Siena, Rom dan Naples pula mengekalkan lapisan sejarah yang memperlihatkan perubahan dalam perancangan bandar, penaungan seni dan kuasa politik.

Florence menjadi salah satu pusat utama Zaman Pembaharuan pada abad ke-15. Pembaharuan dalam perspektif, pengamatan anatomi, penggambaran ruang dan pemulihan minat terhadap warisan klasik dikembangkan oleh seniman seperti Filippo Brunelleschi, Donatello, Leonardo da Vinci, Michelangelo dan Raphael.^[163] Pada abad ke-17, Rom menjadi pusat penting Barok, yang menggabungkan seni bina, arca dan lukisan untuk menghasilkan ruang dramatik; Gian Lorenzo Bernini, Francesco Borromini dan Pietro da Cortona merupakan antara tokoh utamanya.^[164]

Pada awal abad ke-20, Futurisme muncul sebagai gerakan seni dan sastera Itali yang menekankan kelajuan, teknologi, gerakan dan pengalaman kehidupan moden. Gerakan yang digerakkan oleh manifesto Filippo Tommaso Marinetti pada tahun 1909 ini dikaitkan dengan seniman seperti Umberto Boccioni, Giacomo Balla dan Carlo Carrà.^[165] Pada akhir 1960-an, Arte Povera menghimpunkan seniman Itali yang menggunakan bahan harian dan tidak mewah untuk mencabar pengkomersialan seni. Istilah itu diperkenalkan oleh pengkritik Germano Celant pada tahun 1967.^[166]

Tradisi sastera Itali berkembang daripada penggunaan bahasa Latin dan pelbagai bahasa vernakular di semenanjung Itali. Pada abad ke-14, karya Dante Alighieri, Francesco Petrarca dan Giovanni Boccaccio dalam bahasa Toscana memberikan pengaruh berpanjangan terhadap bahasa sastera Itali. Divina Commedia karya Dante khususnya menjadi rujukan penting bagi kosa kata, gaya dan imaginasi sastera Itali.^[167] Tradisi ini diteruskan oleh penulis seperti Ludovico Ariosto, Niccolò Machiavelli, Giacomo Leopardi dan Alessandro Manzoni, yang berkarya dalam konteks politik dan bahasa yang berubah-ubah antara Zaman Pembaharuan dengan penyatuan negara.

Sastera abad ke-20 merangkumi drama Luigi Pirandello, prosa Primo Levi, Italo Calvino dan Umberto Eco, serta puisi Giuseppe Ungaretti dan Eugenio Montale. Enam penulis Itali telah menerima Hadiah Nobel dalam Kesusasteraan: Giosuè Carducci pada tahun 1906, Grazia Deledda pada tahun 1926, Pirandello pada tahun 1934, Salvatore Quasimodo pada tahun 1959, Montale pada tahun 1975 dan Dario Fo pada tahun 1997.^[168]

Itali memainkan peranan utama dalam perkembangan muzik seni Barat. Opera muncul di Florence sekitar tahun 1600 daripada usaha menggabungkan drama, puisi dan muzik, manakala L'Orfeo (1607) karya Claudio Monteverdi menjadi salah satu karya awal yang penting. Venice membuka sebuah dewan opera awam pada tahun 1637, sekali gus membantu menjadikan opera suatu bentuk hiburan yang lebih luas daripada lingkungan istana.^[169] Penggubah Itali yang membentuk tradisi muzik Eropah termasuk Giovanni Pierluigi da Palestrina, Monteverdi, Antonio Vivaldi, Gioachino Rossini, Giuseppe Verdi dan Puccini. Dewan seperti La Scala di Milan dan Teatro di San Carlo di Naples kekal sebagai institusi utama opera, sementara amalan nyanyian opera di Itali dimasukkan ke dalam Senarai Perwakilan Warisan Budaya Tidak Ketara Kemanusiaan UNESCO pada tahun 2023.^[170]

Tradisi pembuatan alat muzik turut mempunyai kedudukan penting. Kepakaran membuat biola secara tradisional di Cremona, yang diwariskan melalui bengkel pembuat alat khusus, diiktiraf oleh UNESCO pada tahun 2012.^[171] Dalam muzik abad ke-20, Luciano Berio dan Luigi Nono menjadi tokoh muzik eksperimental dan elektronik, manakala tradisi lagu popular berkembang melalui penyanyi, penulis lagu dan Festival Sanremo. Festival yang diadakan sejak tahun 1951 itu menjadi pentas tahunan bagi lagu dan artis popular Itali.^[172] Antara artis Itali yang memperoleh khalayak antarabangsa ialah Domenico Modugno, Luciano Pavarotti, Andrea Bocelli dan Laura Pausini.

Perfileman Itali berkembang sejak zaman filem bisu, apabila epik sejarah seperti Cabiria (1914) memperlihatkan keupayaan industri tempatan menghasilkan tontonan berskala besar.^[173] Pada zaman Fasis, kerajaan membangunkan institusi dan prasarana perfileman, termasuk kompleks studio Cinecittà di Rom yang dibuka pada tahun 1937 dan digunakan sebagai sebahagian daripada dasar kebudayaan serta propaganda rejim.^[174]

Pada penghujung Perang Dunia Kedua dan tahun-tahun awal pascaperang, neorealisme Itali menumpukan perhatian pada kehidupan harian, kemiskinan, perang dan pembinaan semula, sering melalui penggambaran di lokasi serta penggunaan pelakon bukan profesional. Filem seperti Roma città aperta arahan Roberto Rossellini dan Ladri di biciclette arahan Vittorio De Sica menjadikan gerakan itu berpengaruh di peringkat antarabangsa.^[175] Selepas itu, pengarah seperti Federico Fellini, Luchino Visconti, Michelangelo Antonioni dan Pier Paolo Pasolini mengembangkan pendekatan perfileman yang menekankan visi peribadi pengarah, sementara Sergio Leone dan Dario Argento memberi pengaruh besar kepada genre Spaghetti Western dan filem seram. Perfileman kontemporari Itali pula merangkumi karya pengarah seperti Nanni Moretti, Paolo Sorrentino dan Matteo Garrone.^[176][175]

Fesyen ialah bidang penting dalam industri budaya dan kreatif Itali. Milan ialah pusat utama pakaian siap pakai dan penganjuran Minggu Fesyen Milan, sementara Camera Nazionale della Moda Italiana yang ditubuhkan pada tahun 1958 menyelaras dan mempromosikan industri fesyen negara.^[177] Florence juga mengekalkan peranan penting, khususnya melalui pameran pakaian lelaki Pitti Uomo.^[178] Rumah fesyen seperti Gucci, Prada dan Armani merupakan antara jenama yang mengantarabangsakan konsep Made in Italy.

Reka bentuk perindustrian Itali berkembang pesat selepas Perang Dunia Kedua seiring dengan pembinaan semula dan perindustrian negara, terutama di Milan dan kawasan utara. Triennale di Milano menjadi wadah penting bagi pameran seni bina dan reka bentuk, manakala anugerah Compasso d'Oro yang diasaskan pada tahun 1954 memberikan pengiktirafan kepada pencapaian reka bentuk Itali.^[179][180]

Bola sepak mempunyai jumlah atlet berdaftar terbesar dalam kalangan persekutuan sukan di Itali. Menurut laporan Jawatankuasa Olimpik Kebangsaan Itali bagi tahun sukan 2023, Persekutuan Bola Sepak Itali mempunyai 1,108,198 pemain berdaftar, bersamaan 20.2% daripada jumlah atlet berdaftar dengan persekutuan sukan kebangsaan.^[181] Pasukan kebangsaan lelaki telah memenangi Piala Dunia FIFA sebanyak empat kali, iaitu pada tahun 1934, 1938, 1982 dan 2006,^[182] serta Kejohanan Eropah UEFA pada tahun 1968 dan 2020.^[183]

Itali turut mempunyai tradisi kukuh dalam lumba basikal, bola tampar, bola keranjang, ragbi kesatuan, tenis, lawan pedang, sukan permotoran dan sukan musim sejuk. Giro d'Italia, yang pertama kali dianjurkan pada tahun 1909, ialah perlumbaan basikal berperingkat utama negara.^[184] Dalam Formula Satu, Scuderia Ferrari ialah satu-satunya pasukan yang bertanding dalam setiap musim kejohanan sejak 1950 dan, setakat Julai 2026, memegang rekod 16 kejuaraan pengeluar.^[185][186] Itali pernah menjadi tuan rumah Sukan Olimpik Musim Sejuk 1956 di Cortina d'Ampezzo, Sukan Olimpik Musim Panas 1960 di Rom, Sukan Olimpik Musim Sejuk 2006 di Turin dan Sukan Olimpik Musim Sejuk Milano Cortina 2026.^[187]

Masakan Itali terdiri daripada tradisi tempatan yang sangat pelbagai dan tidak terbatas kepada satu tradisi masakan kebangsaan yang seragam. Bahan, teknik dan susunan hidangan berubah mengikut iklim, kegiatan pertanian, akses kepada laut serta sejarah setiap wilayah. Pasta, nasi, polenta, roti, kekacang, sayur-sayuran, minyak zaitun, mentega, keju, daging dan makanan laut digunakan dalam kadar serta gabungan yang berbeza, sementara hidangan seperti piza, risotto, lasagna, focaccia dan gelato telah tersebar jauh melampaui kawasan asalnya. Espresso dan bentuk minuman kopi lain pula memainkan peranan penting dalam kehidupan sosial harian.

UNESCO menyifatkan masakan Itali sebagai gabungan budaya dan sosial yang merangkumi pengetahuan tentang bahan mentah, teknik penyediaan makanan secara tradisional, perkongsian makanan dan pewarisan kemahiran antara generasi. Amalan bertajuk Italian cooking, between sustainability and biocultural diversity dimasukkan ke dalam Senarai Perwakilan Warisan Budaya Tidak Ketara Kemanusiaan pada tahun 2025.^[188] Pengiktirafan UNESCO lain yang berkaitan dengan makanan Itali termasuk seni pembuat piza Neapolitan pada tahun 2017^[189] dan diet Mediterranean, yang dikongsi oleh Itali dengan beberapa negara lain.^[190]

Nama dan asal sesetengah hasil pertanian serta makanan dipelihara melalui skim petunjuk geografi Kesatuan Eropah, termasuk Protected Designation of Origin (PDO) dan Protected Geographical Indication (PGI). Skim ini menghubungkan nama produk dengan kawasan pengeluaran dan, bagi PDO, menetapkan bahawa semua peringkat pengeluaran, pemprosesan dan penyediaan berlangsung di kawasan berkenaan; bagi PGI, sekurang-kurangnya satu daripada peringkat tersebut mesti berlaku di kawasan yang dinamakan.^[191] Skim ini digunakan pada pelbagai hasil, termasuk keju, daging awet, minyak zaitun dan wain, yang identitinya berkait rapat dengan kawasan pengeluaran.

	Portal Itali
	Portal Kesatuan Eropah