ORCID
| Ենթակատեգորիա | Միջազգային տիպօրինակ անունների նույնացուցիչ | |
|---|---|---|
| Ստեղծում | 16 հոկտեմբերի 2012 | |
| Թեմայով վերաբերում է | author disambiguation, Բաց գիտություն | |
| Լեզու | անգլերեն | |
| Սկսած | 16 հոկտեմբերի 2012 | |
| Սպասարկող | ORCID | |
| Պաշտոնական կայք | orcid.org/orcid-search/search | |
| Issued by | ORCID | |
| Օգտագործող | Bionomia | |
| Maintains linking to | Web of Science ResearcherID, Scopus | |
| Քանակ | 11 496 507 | |
ORCID-ը (/ˈɔːrkɪd/ ⓘ; Բաց հետազոտողի և մասնակցի ID) տառաթվային կոդի տեսքով չպատենտավորված մշտական նույնականացուցիչ, որը եզակիորեն նույնականացնում է հեղինակներին և գիտական հաղորդակցության մասնակիցներին:[1]
Սա լուծում է այն խնդիրը, որ որոշակի հեղինակի գիտական գրականության կամ հումանիտար հրապարակումների մեջ ներդրումները կարող են դժվար լինել ճանաչել, քանի որ անձնական անունների մեծ մասը եզակի չեն, դրանք կարող են փոխվել (օրինակ՝ ամուսնության դեպքում), ունենալ մշակութային տարբերություններ անունների հերթականության մեջ, պարունակել անվան հապավումների անհամապատասխան օգտագործում և օգտագործել տարբեր գրային համակարգեր: Այն մարդկանց համար ապահովում է մշտական նույնականացում, նման հարկային նույնականացման համարներին, որոնք ստեղծվում են թվային ցանցերում բովանդակության հետ կապված սուբյեկտների համար թվային օբյեկտների նույնականացուցիչների (DOI) միջոցով:[2]
ORCID համակարգը ներառում է կայք և ծառայություններ՝ հեղինակներին և նրանց մատենագիտական արդյունքը (և օգտագործողի կողմից տրամադրված այլ տեղեկատվություն) որոնելու համար:
Օգտագործում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]ORCID-ը նպատակ ունի մարդկանց համար ապահովել կայուն կոդ,[3] լուծելու այն խնդիրը, որ որոշակի հեղինակի գիտական հաղորդակցության մեջ ունեցած ներդրումը դժվար է ճանաչել, քանի որ անձնական անունների մեծ մասը եզակի չէ, և, հետևաբար, նույն անունով մի քանի անձինք կարող են ներդրում ունենալ նույն գիտական ոլորտում, նույնիսկ նույն հաստատության ամբիոնից: Ավելին, անունները կարող են փոխվել (օրինակ՝ ամուսնության դեպքում). կան մշակութային տարբերություններ անունների դասավորության կոնվենցիաներում. ամսագրերը անհամապատասխան կերպով օգտագործում են անվան հապավումները, անունների վերջածանցները և հայրանունների սկզբնատառերը. և օգտագործում են տարբեր գրային համակարգեր և տառադարձություններ:
ORCID կազմակերպությունը՝ ORCID Inc.-ը, գրանցված օգտատերերին առաջարկում է առցանց միջոց՝ պահպանելու «անընդհատ թարմացվող «թվային ինքնակենսագրություն», որը ներկայացնում է նրանց գիտության մեջ ունեցած ներդրման պատկերը, որը շատ ավելի հեռու է հրապարակումների պարզ ցանկից»,[4] որը հյուրընկալվում է ORCID-ի կողմից և խմբագրվում է օգտատիրոջ կողմից:
Մշակում և գործարկում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]ORCID-ը առաջին անգամ հայտարարվել է 2009 թվականին՝ որպես գիտական հետազոտությունների հրատարակիչների համատեղ ջանք՝ «գիտական հաղորդակցության մեջ հեղինակի անվան անորոշության խնդիրը լուծելու համար»[5]: «Բաց հետազոտողի մասնակցի նույնականացման նախաձեռնությունը» ("Open Researcher Contributor Identification Initiative") այստեղից էլ ORCID անվանումը, ստեղծվել է ժամանակավորապես՝ հիմնադրվելուց առաջ[6][7]:
Նախատիպը մշակվել է Thomson Reuters-ի կողմից իր ResearcherID համակարգի համար օգտագործված ծրագրից հարմարեցված ծրագրաշարի վրա[8]։ ORCID, Inc.-ը հիմնադրվել է որպես անկախ ոչ առևտրային կազմակերպություն 2010 թվականի օգոստոսին Դելավերում, ԱՄՆ, միջազգային տնօրենների խորհրդով[9]: Դրա գործադիր տնօրեն Քրիս Շիլումը նշանակվել է 2020 թվականի սեպտեմբերին[10]: նա փոխարինել է հիմնադիր տնօրեն Լորել Հաակին, որը նշանակվել է 2012 թվականի ապրիլին[11]։ 2016 թվականից ի վեր խորհրդի նախագահը PLOS-ի Վերոնիկ Քիրմերն է[12] (նախկին նախագահը Crossref-ի Էդ Պենտզն էր)։ ORCID-ը ազատորեն օգտագործելի է և փոխգործակցելի է այլ ID համակարգերի հետ։[4] 2012 թվականի հոկտեմբերի 16-ին ORCID-ը գործարկեց իր գրանցամատյանի ծառայությունները[13][14] և սկսեց տրամադրել օգտատերերի նույնականացուցիչներ[15]:
Յուրացում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- 2014 թվականի նոյեմբերի 15-ին ORCID-ը հայտարարեց միլիոներորդ գրանցման մասին։[16]
- 2020 թվականի նոյեմբերի 20-ին ORCID-ը հայտարարեց տաս միլիոներորդ գրանցման մասին։.[17]
- 2022 թվականի օգոստոսի 2-ի դրությամբ ORCID-ի կողմից հաղորդված ակտիվ հաշիվների թիվը կազմել է 14,727,479։[18]
2016 թվականի հունվարի 1-ի բաց նամակում գրվել է «հրատարակիչներ, որոնք ստորագրել են այս բաց նամակը, պարտավորվելով պահանջել ORCID iD-ներ»։[19][20]
Springer Nature կայքի 2021 թվականի թարմացման մեջ նրանք նշել են, որ այսուհետ «կաջակցեն ձեր [փորձագիտական] գրախոսական գործունեության ստուգումը և վերագրումը անմիջապես մեր ձեռագրերի ներկայացման համակարգերից ORCID-ին»։[21]
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Sources:
- «Credit where credit is due». Nature. 462 (7275): 825. 2009. Bibcode:2009Natur.462Q.825.. doi:10.1038/462825a. PMID 20016547. S2CID 110700750.
- «ORCID website». orcid.org. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 18-ին..
- Butler, Declan (2012). «Scientists: Your number is up». Nature. 485 (7400): 564. Bibcode:2012Natur.485..564B. doi:10.1038/485564a. PMID 22660298. S2CID 205071928..
- «Ten things you need to know about ORCID right now». ImpactStory. 2014 թ․ ապրիլի 10. Վերցված է 2014 թ․ ապրիլի 15-ին.
- Meadows, Alice; Koester, Vera (2015). «ORCID – Unique Author Identifier». ChemViews. doi:10.1002/chemv.201500088.
- ↑ Crossref & ORCID.
- ↑ Farley, Isaac. «ORCID auto-update». Crossref.
- 1 2 «Credit where credit is due». Nature. 462 (7275): 825. 2009. Bibcode:2009Natur.462Q.825.. doi:10.1038/462825a. PMID 20016547. S2CID 110700750.
- ↑ «Research Stakeholders Announce Collaboration Among Broad Cross-Section of Community to Resolve Name Ambiguity in Scholarly Research» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2010 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 19-ին – via internet archive.
- ↑ «Welcome to the Open Researcher Contributor Identification Initiative (or ORCID) group on Nature Network». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ սեպտեմբերի 21-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 1-ին – via internet archive.
- ↑ «What is the relationship between the ORCID Initiative and ORCID, Inc.? – Feedback & support for ORCID». support.orcid.org. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հունիսի 19-ին. Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 19-ին.
- ↑ «Press Release: ORCID funding and development efforts on target». 2011 թ․ օգոստոսի 15. «ORCID also announced today that Thomson Reuters has provided ORCID with a perpetual license and royalty free use of ResearcherID code and intellectual property, giving ORCID the critical technology to create its system.» (չաշխատող հղում)
- ↑ «Certificate of Incorporation of ORCID Inc» (PDF). State of Delaware. 2015 թ․ օգոստոսի 5. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2022 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 27-ին.
- ↑ Petro, Julie Anne (2020 թ․ սեպտեմբերի 14). «ORCID Proudly Announces its New Executive Director». EIN Presswire. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 15-ին.
- ↑ Butler, Declan (2012 թ․ մայիսի 30). «Scientists: your number is up». Nature. 485 (7400): 564. Bibcode:2012Natur.485..564B. doi:10.1038/485564a. PMID 22660298.
- ↑ «ORCID team». 2012 թ․ օգոստոսի 17. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ նոյեմբերի 7-ին. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 1-ին.
- ↑ «ORCID Launches Registry». 2012 թ․ հոկտեմբերի 16. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ մարտի 14-ին. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 18-ին.
- ↑ «ORCID vs ISNI; ORCID lanceert vandaag hun Author Register». SURFspace (հոլանդերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2014-04-14-ին. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 24-ին.
- ↑ «Register for an ORCID iD». Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 18-ին.
- ↑ «Tweet». ORCID. 2014 թ․ նոյեմբերի 15. Վերցված է 2014 թ․ նոյեմբերի 15-ին. «It's official! 1M of you have an ORCID iD! We thank the community, and look forward to continued collaboration.»
- ↑ «10M ORCID iDs!». ORCID. 2020 թ․ նոյեմբերի 20. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 16-ին.
- ↑ ORCID. «ORCID Statistics». orcid.org. Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 2-ին.
- ↑ various (2016 թ․ հունվարի 1). «Requiring ORCID in Publication Workflows: Open Letter». Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 8-ին.
- ↑ «Why Some Publishers are Requiring ORCID iDs for Authors: An Interview with Stuart Taylor, The Royal Society». The Scholarly Kitchen. 2016 թ․ հունվարի 7. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 8-ին.
- ↑ «ORCID iDs at Springer Nature». Springer Nature. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 31-ին.